على نفسه » « 1 » . . و از مرحوم طبرسى مىنويسد كه « اضطرار كل فعل لا يمكن المفعول الامتناع منه و ذالك كالجوع الذى يحدث للانسان فلا يمكن الامتناع منه » « 2 » بررسى ادله قاعده اضطرار 1 - دليل عقل « 3 » : قاعده اضطرار يك قاعده عقلى مىباشد زيرا اضطرار در حقيقت حالت و موقعيتى و شرايطى است كه شخص با دو خطر يا دو مفسده مواجه است . عقل حكم مىكند كه بين دو امر قبيح يا داراى مفسده ، شخص آن را كه قباحت يا مفسده كمترى دارد برگزيند . حقوقدانان مسلمان و غير مسلمان ضمن استناد به ادله نقلى و شرعى ، عقلانى بودن اصل قاعده اضطرار را مورد تاييد و اذعان قرار داده‌اند . « 4 » حب ذاتى كه خداوند فطرت انسان را با آن عجين كرده است ، هنگام مواجهه‌ى با اين پديده خودبه‌خود براى نجات جان و مال و عزت خود به هر وسيله‌ى معقول و ممكن متوسل مىشود . 2 - قرآن « إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَ ما أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ » ( بقره - 173 ) . از آنجا كه ضرورت‌هايى پيش مىآيد كه انسان براى حفظ جان خويش مجبور به استفاده از بعضى غذاهاى حرام مىشود . قرآن در ذيل آيه آن را استثنا كرده و مىگويد : ولى كسى كه مجبور شود براى نجات جان خويش از مرگ از آن‌ها بخورد گناهى بر او نيست . . به شرط اينكه ستمگر و متجاوز نباشد ! « فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ » . به اين ترتيب بايد توجه داشت اضطرار بهانه و دستاويزى براى زياده‌روى در خوردن غذاهاى حرام نشود . با دو كلمه " غير باغ " و " لا عاد " گوشزد مىكند كه اين اجازه

--> ( 1 ) . قواعد الاحكام ، ص 333 . ( 2 ) . مجمع البيان - ج 1 ، ص 257 . ( 3 ) . عقل قضايا را ، ايجابى يا سلبى ، به صورت كلى داورى مىكند و حكم عقل ، جزئى و مصداقى نيست ؛ از اين رو شرع و عرف مصاديق قضاياى كلى عقل را بيان مىكند . ( 4 ) . قواعد فقه - محقق داماد ، ص 136 و 137 .